پایه پنجم و ششم ابتدایی - سخت کوشان

به جمله های زیر توجه کنید :

فرشید را دیدم او درسال سوم راهنمایی مشغول تحصیل است ، برادرش هم با او بود.

درجمله ی بالا به جای این که بگوییم : " فرشید را دیدم فرشید درسال سوم راهنمایی مشغول تحصیل است ، برادر فرشید هم با فرشید بود." از جمله ی « فرشید را دیدم او درسال سوم راهنمایی مشغول تحصیل است ، برادرش هم با او بود.» استفاده کردیم یعنی به جای این که اسم فرشید را تکرار کنیم از ضمیر استفاده کردیم .

ضمیر

واژه هایی هست که جانشین اسم می شود و نقش های مختلف آن را می پذیرد واز تکرار آن جلوگیری می کند واسمی راکه ضمیرجانشین آن شده است مرجع ضمیر می گویند. خدایا ! تو خود ، شاهدی که چه می گویند . دوضمیر «تو» و«خود» به جای خدا آمده اند پس مرجع هر دو خداست .

در جمله ی بالا «او» ضمیرشخصی جدا (منفصل) و «ـَ ش» ضمیرشخصی پیوسته (متصل) هستند . ضمیر اقسامی دارد مانند:

 ضمیرشخصی - ضمیراشاره - ضمیرپرسشی - ضمیر مشترک - ضمیر مبهم - ضمیر تعجبی  (که در راهنمایی شما فقط با دو نوع اول آشنا می شوید )

ضمیر شخصی : ضمیری که جانشین شخص می شود ، شش صیغه دارد وبه دو نوع تقسیم می شود : ضمیرشخصی جدا (منفصل) و ضمیرشخصی پیوسته (متصل)

ضمیر شخصی جدا: یا ضمیر گسسته یا منفصل  ضمیری است که ازکلمه جدا نوشته می شود

به تنهایی به کار می رود ومستقل است

 نعمتت بار خدایا ، زعدد بیرون است            شکر اِنعام تو هرگز نکند شکرگزار (سعدی)

ضمیر شخصی پیوسته : یا ضمیر متصل ضمیری است که به کلمات پیوسته می شود. که به دو صورت است

1-      ضمایرمتصل به افعال که به صورت شناسه درآخر فعل ها قرار دارند- که دربحث فعل ها خواندید- ضمایر فاعلی می گویند.

گفته بودم چو بیایی ، غم دل با تو بگوی

 * ضمیر پیوسته « د » سوم شخص مفرد فقط در آخر فعل های مضارع وامر در می آید.

2-      ضمیر شخصی پیوسته ، ضمیری است که به کلمه ی پیش از خود می ییوندد  وبه تنهایی دارای معنی نیست .

شاه گفتـش : پس بگو تدبیر چیست؟      چاره ی آن مکر وآن تزویر چیست؟ (مولوی)